काठमाडौँ । रूसले आगामी अप्रिल १ देखि जुलाई ३१ सम्म पेट्रोल निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाउने निर्णय गरेको छ । उपप्रधानमन्त्री अलेक्जेन्डर नोभाकले ऊर्जा मन्त्रालयलाई यससम्बन्धी प्रस्ताव तयार पार्न निर्देशन दिएका हुन् । रूसले आन्तरिक आपूर्ति कायम राख्न र मूल्य नियन्त्रण गर्न यस्तो कदम चालिएको जनाएको छ ।

नोभाकका अनुसार मध्यपूर्वमा जारी इजरायल-इरान द्वन्द्वका कारण विश्व बजारमा तेल तथा पेट्रोलियम उत्पादनमा अस्थिरता बढेको छ, जसले मूल्यमा उतारचढाव ल्याएको छ ।

रूसले दैनिक करिब १ लाख २० हजारदेखि १ लाख ७० हजार ब्यारेलसम्म पेट्रोल निर्यात गर्दै आएको छ । निर्यात रोकिँदा चीन, टर्की, ब्राजिल, अफ्रिका र सिंगापुरजस्ता देशमा असर पर्ने अनुमान गरिएको छ । यी देशहरू रूसी पेट्रोलियम उत्पादनका मुख्य खरिदकर्ता हुन् ।

भारतमा भने यसको प्रत्यक्ष प्रभाव कम पर्ने बताइएको छ । किनकि भारतले तयार पेट्रोलभन्दा कच्चा तेल बढी खरिद गर्छ । कच्चा तेल प्रशोधन गरेर नै पेट्रोल र डिजेल उत्पादन गरिन्छ । भारतले आफ्नो आवश्यकताको करिब ८० प्रतिशत कच्चा तेल आयात गर्ने गरेको छ, जसमा करिब २० प्रतिशत रूसबाट आउने गरेको छ ।

भारतले पेट्रोलजस्ता तयार इन्धन कम मात्रामा आयात गर्छ । बरु आफ्नै ठूलो प्रशोधन संरचनामार्फत कच्चा तेल प्रशोधन गरी आन्तरिक आवश्यकता पूरा गर्नुका साथै निर्यात पनि गर्दै आएको छ । दैनिक करिब ५६ लाख ब्यारेल कच्चा तेल प्रशोधन गर्ने क्षमता भारतसँग रहेको छ । यद्यपि, रूसको निर्णयले विश्व आपूर्तिमा असर परेमा कच्चा तेलको मूल्य अझ बढ्न सक्ने विज्ञहरूको भनाइ छ । अहिले पनि द्वन्द्वका कारण तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल १०० डलरभन्दा माथि कायम रहेको छ ।

मस्कोमा शुक्रबार बसेको बैठकमा इन्धन मूल्य नियन्त्रणलाई प्राथमिकता दिइएको थियो । राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन मूल्य स्थिर राख्न चाहेको बताइएको छ । बैठकमा पर्याप्त पेट्रोल-डिजेल मौज्दात रहेको र प्रशोधन केन्द्रहरू पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन भइरहेको जानकारी दिइएको थियो ।

रूसले यसअघि पनि आन्तरिक आपूर्ति सुदृढ गर्न पेट्रोल तथा डिजेल निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाइसकेको छ। गत वर्ष युक्रेनसँगको द्वन्द्वका कारण प्रशोधन केन्द्र प्रभावित हुँदा पनि यस्तो कदम चालिएको थियो ।

उद्योगसम्बन्धी तथ्यांकअनुसार रूसले गत वर्ष करिब ५० लाख मेट्रिक टन पेट्रोल निर्यात गरेको थियो, जुन दैनिक झण्डै १ लाख १७ हजार ब्यारेल बराबर हो ।

यसैबीच इजरायल-इरान द्वन्द्वका कारण आपूर्ति श्रृंखला प्रभावित भएपछि भारतले रूसबाट ठूलो परिमाणमा कच्चा तेल खरिद गर्ने निर्णय गरेको छ । अप्रिलका लागि करिब ६ करोड ब्यारेल कच्चा तेल किन्ने सम्झौता गरिएको बताइएको छ ।

पहिले छुटमा पाइने रूसी तेल अहिले भने थप मूल्य तिरेर किन्नुपरेको छ । विभिन्न विवरणअनुसार प्रति ब्यारेल ५ देखि १५ डलरसम्म अतिरिक्त मूल्यमा खरिद भइरहेको छ । आपूर्ति कमी र माग बढेका कारण मूल्य वृद्धि भएको बताइएको छ ।